Haydarpaşa
PASAPORT DAİRESİ
Arif Atılgan
16. Yüzyılda Osmanlının kendi yararına olacağı düşüncesi ile Avrupa Devletlerine kapitülasyon adı verilen bazı haklar tanıması herkesçe bilinmektedir. Bu Devletler 19. yüzyılın sonlarında, özellikle 1853 yılındaki Kırım Savaşından sonra kendilerine aşırı borçlanan ama bu borcu azaltmak yerine devamlı çoğaltan Osmanlı İmparatorluğu sınırları içersinde, kısaca Düyun-u Umumiye adıyla tanınan bir nevi borç denetleme kurumu kurmuşlardır. Kendilerine Düvel-i Muazzama denilen bu devletler yine o yıllarda kendileri için İstanbul ve İzmir gibi liman şehirlerinde Pasaport Daireleri de kurmuşlardı. Pasaport Dairelerinde kendi sömürgelerine Osmanlı Tebaalı insanları gönderme işlemlerini yapıyorlardı. İzmir’deki Pasaport Semti de adını oradaki bu kurumdan almakta idi. Bu dairelerin limanlarda kurulmasının sebebi ise yurt dışına çıkış noktalarının daha çok oralarının olmasıydı.
                                                   Eski Pasaport Dairesi (Askeri Karakol)
Haydarpaşa Limanındaki Pasaport Dairesini İngiliz, Fransız ve İtalyanlar kullanmışlardır. Yunanlılar da bunların arasına girmek istemişse de diğerleri Yunanlıları aralarına kabul etmemişlerdir. Pasaport Dairesi anlayışı, pratikte olmasa bile hukuken 1923 yılındaki Lozan Anlaşmasına kadar kâğıt üzerinde varlığını korumuştur.
Cumhuriyetten sonra İşgal Kuvvetlerinin İstanbul’u terk etmesinden sonra bu bina Sahil Sıhhi Kontrol Teşkilatı olarak kullanılmıştır.
                                                  Pasaport Dairesinin Bugünkü Durumu

 

Bazı araştırmacılar ise bu binanın Askeri Karakol olarak kullanıldığını ifade etmektedirler.
Ancak zaten diğer araştırmacılar, kısa bir süre Pasaport Dairesi olarak kullanılan Binanın daha sonra çeşitli amaçlar için kullanıldığını da söylemektedirler.
Bu konuda kitabını kaynak gösterdiğim Sayın Müfid Ekdal ile 2011 yılının mayıs ayında son bir telefon görüşmesi yapmıştım. Kendisi, tarihçi Cemal Kutay’la da görüştüğünü ve onun da bu bilgileri doğruladığını bana ifade etmişti.
ARİFATILGAN HAYDARPAŞA KİTABI